عاشورا، بهترین کلاس درس ولایت

یکی از واژگان قرآنی بسیار مهم و در عین‌حال ژرف و عمیق، واژه «ولایت» است. ولایت، معنای عجیبی است. اصل معنای ولایت، عبارت از نزدیک‌بودن دو چیز با یکدیگر است. وقتی که دو ریسمان، محکم به هم تابیده می‌شوند و جداکردن آن‌ها از یکدیگر، به آسانی ممکن نیست، آن را در عربی «ولایت» می‌گویند. ولایت، یعنی اتّصال و ارتباط و قرب دو چیز به‌صورت مماس و مستحکم با یکدیگر.

از مرحوم آیت‌الله شاه‌آبادی، استاد بزرگ امام راحل(ره) نقل است که اصلی‌ترین معانی‌ را که مردم باید از ولایت بفهمند، در آیة الکرسی بیان شده است. ایشان معتقد بود، آیه اول آیة الکرسی (الله لا اله الا هو الحی القیوم…)، معارف توحیدی را تبیین می‌کند، آیه دوم (لا اکراه فی الدین…)، اصل نبوت؛ و آیه سوم (الله ولی الذین آمنوا)، اصل ولایت را تبیین می‌نماید. خدای متعال در این آیه سوم می‌فرماید: «خداوند، ولیّ و سرپرست کسانی است که ایمان آورده‌اند؛ آن‌ها را از ظلمت‌ها، به سوی نور بیرون می‌برد. اما کسانی که کافر شدند، اولیای آن‌ها طاغوت‌ها هستند؛ که آن‌ها را از نور، به سوی ظلمت‌ها بیرون می‌برند…» (اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ…» (بقره: ۲۵۷).

چند آموزه اساسی در خصوص ولایت در این آیه وجود دارد:

۱. در عالم، دو ولایت بیشتر وجود ندارد. شقّ سوم یا چیزی بینابین این دو ولایت وجود ندارد: «ولایة الله» و «ولایت طاغوت».

۲. انسان بی‌ولیّ در این عالم وجود ندارد. همه انسان‌های ذیل یکی از این دو ولایت‌اند.

۳. کارکرد اصلی ولایت هم راهبری و حرکت کلان است. چه ولایة الله و چه ولایت طاغوت، هر دو انسان را راهبری می‌کنند، منتهی ولایة الله، راهبری‌اش «مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» است؛ اما ولایت طاغوت، «مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ».

۴. بنابراین در این عالم، انسان ساکن هم وجود ندارد و انسان‌ها به واسطه ولیّ‌ای که انتخاب می‌کنند، دائما ذیل یکی از این دو ولایت رهسپارند.

عاشورا، بهترین کلاس درس ولایت است؛ چون در صحنه عاشورا و صحنه کربلا است که دوقطبی ولایت‌الله و ولایت طاغوت کاملا محرز بود، و کسی‌که در کربلا بود، باید یکی از این دو خیمه‌گاه را انتخاب می‌کرد و نمی‌توانست خیمه بینابین و میانه‌ای برای خودس دست‌وپا کند. امثال جناب زهیر و حرّ و هرثمة بن سُلیم و عبید الله بن حرّ جعفی و ضحاک بن عبدالله مشرقی هر چه سعی کردند، نتوانستند از این دوقطبی بیرون بیایند و بالاخره به سمت یکی از این دو خیمه‌گاه رفتند، منتهی یکی یخرج من الظلمات الی النور؛ مثل جناب زهیر و حرّ؛ اما یکی هم یخرج من النور الی الظلمات؛ مثل هرثمة بن سُلیم و عبید الله بن حرّ جعفی و ضحاک بن عبدالله مشرقی.

از جمله انواع تقوا، تقواى روحى است. یعنی انسان باید روح خود را به اندازه ایى تقویت نماید که تقوا در آن به صورت یک ملکه در آید و آن را از آلودگى ها حفظ نموده و چنان روح قوى و پاکى داشته باشد که بتواند به وسیله آن به خداوند نزدیک شده و راه تکامل را طى کند.

چمران، شهر عاشقان حسینی است

ایام تاسوعا و عاشورای حسینی را تسلیت عرض می کنیم.

ماه محرم در شهر چمران از حال و هوای خاصی برخوردار است که به طوری که همه شهر یکپارچه عزادار سیدو سالارشهدا (ع) می شود و از همه کوچه ها و خیابان های آن صدای عزای حسینی (ع) به گوش می رسد به طور که این شهر را تبدیل به یک حسینیه بزرگ کرده که عاشقان حسینی در آن زندگی می کنند.

نقش فرهنگ اسلامی در تاب‌آوری ملی

فرهنگ اسلامی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی هویت جوامع مسلمان، نقش بسزایی در تقویت تاب‌آوری ملی ایفا می‌کند. تاب‌آوری ملی، توانایی یک جامعه برای مقاومت در برابر بحران‌ها، چالش‌ها و تهدیدات و بازسازی خود در شرایط دشوار است. فرهنگ اسلامی، با تکیه بر ارزش‌ها، باورها و تعالیم دینی، به‌عنوان یک نیروی معنوی و اجتماعی، به جوامع اسلامی کمک می‌کند تا در برابر ناملایمات مقاوم‌تر باشند.

۱. بعد معنوی: ایمان و توکل به خدا

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های فرهنگ اسلامی که به تاب‌آوری ملی کمک می‌کند، تأکید بر ایمان و توکل به خداوند است. باور به اینکه خداوند حامی و پشتیبان مؤمنان است، به افراد و جوامع در شرایط بحرانی آرامش روانی و امید می‌بخشد. آیاتی از قرآن کریم، مانند «وَ مَن یتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» (طلاق: ۳)، به مؤمنان انگیزه می‌دهد تا در برابر سختی‌ها صبور باشند و به آینده امیدوار بمانند. این باور در بحران‌هایی مانند جنگ، بلایای طبیعی یا فشارهای اقتصادی، به‌عنوان یک نیروی محرکه عمل کرده و افراد را به ادامه مقاومت تشویق می‌کند.

۲. ارزش‌های اخلاقی: صبر، ایثار و عدالت

فرهنگ اسلامی ارزش‌هایی چون صبر، ایثار و عدالت را ترویج می‌کند که به‌طور مستقیم به تاب‌آوری ملی کمک می‌کنند. صبر در برابر مشکلات، چه در سطح فردی و چه در سطح جمعی، به‌عنوان یک فضیلت اسلامی، افراد را به تحمل سختی‌ها و یافتن راه‌حل‌های خلاقانه تشویق می‌کند. ایثار، که در فرهنگ اسلامی به معنای فداکاری برای دیگران و جامعه است، وحدت اجتماعی را تقویت کرده و در زمان‌های بحران، مانند جنگ یا بحران‌های اقتصادی، به همبستگی ملی منجر می‌شود. همچنین، تأکید اسلام بر عدالت، انگیزه‌ای برای مبارزه با بی‌عدالتی و فساد ایجاد می‌کند که به استحکام ساختارهای اجتماعی و افزایش تاب‌آوری کمک می‌کند.

۳. همبستگی اجتماعی: نقش نهادهای دینی و آیین‌های جمعی

فرهنگ اسلامی از طریق نهادهای دینی مانند مساجد، حسینیه‌ها و آیین‌های جمعی مانند نماز جماعت، نماز جمعه، عزاداری‌های محرم و مراسم‌های مذهبی، حس همبستگی و تعلق اجتماعی را تقویت می‌کند. این آیین‌ها و نهادها به‌عنوان فضاهایی برای تبادل حمایت عاطفی، مادی و معنوی عمل می‌کنند. برای مثال، در زمان بحران‌هایی مانند زلزله یا سیل، مساجد و گروه‌های مذهبی اغلب به‌عنوان مراکز هماهنگی کمک‌رسانی عمل کرده و به بازسازی سریع‌تر جامعه کمک می‌کنند. این همبستگی اجتماعی، که ریشه در فرهنگ اسلامی دارد، تاب‌آوری ملی را در برابر تهدیدات خارجی و داخلی تقویت می‌کند.

۴. فرهنگ جهاد و مقاومت

فرهنگ اسلامی با تأکید بر مفهوم جهاد (به معنای تلاش و مبارزه در راه خدا) و مقاومت در برابر ظلم، به جوامع اسلامی روحیه‌ای برای ایستادگی در برابر تهدیدات خارجی و داخلی بخشیده است. این فرهنگ، به‌ویژه در جوامعی که با تهاجمات نظامی، فشارهای سیاسی یا تحریم‌های اقتصادی مواجه بوده‌اند، به‌عنوان یک نیروی انگیزشی عمل کرده است. نمونه بارز آن، نقش فرهنگ اسلامی در مقاومت ملت‌هایی مانند ایران در دوران جنگ تحمیلی یا مقاومت فلسطین در برابر اشغالگری است. این روحیه مقاومتی، که ریشه در تعالیم اسلامی دارد، به تاب‌آوری ملی کمک شایانی کرده است.

۵. امید به آینده و انتظار مهدوی

یکی از جنبه‌های منحصربه‌فرد فرهنگ اسلامی، به‌ویژه در میان شیعیان، باور به ظهور منجی و انتظار مهدوی است. این باور، که آینده‌ای روشن و عادلانه را نوید می‌دهد، به جوامع اسلامی امید و انگیزه‌ای برای تحمل سختی‌های کنونی می‌بخشد. این نگاه آینده‌محور، به‌ویژه در زمان‌هایی که جوامع با بحران‌های شدید مواجه هستند، از ناامیدی جمعی جلوگیری کرده و تاب‌آوری را تقویت می‌کند.

بنابراین فرهنگ اسلامی با ارائه چارچوبی معنوی، اخلاقی و اجتماعی، نقش کلیدی در تاب‌آوری ملی جوامع اسلامی ایفا می‌کند. ایمان و توکل به خدا، ارزش‌های اخلاقی مانند صبر و ایثار، همبستگی اجتماعی از طریق نهادها و آیین‌های دینی، فرهنگ جهاد و مقاومت، و امید به آینده‌ای عادلانه، همه به‌عنوان اجزای این فرهنگ، به جوامع اسلامی کمک می‌کنند تا در برابر بحران‌ها و چالش‌ها مقاوم بمانند. تقویت این جنبه‌های فرهنگی می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی مؤثر برای افزایش تاب‌آوری ملی در برابر تهدیدات آینده مورد توجه قرار گیرد.